"Het geld dat nu naar salariswagens gaat, kan worden gebruikt om die alternatieven beter en goedkoper te maken. Zo krijg je schonere lucht, minder files, meer fiscale rechtvaardigheid en minder klimaatschade."

Op de nieuwjaarsreceptie van Groen Brussel heeft Brussels minister van Mobiliteit Elke Van den Brandt scherp uitgehaald naar het systeem van salariswagens. Volgens haar is het een van de meest onrechtvaardige en onbegrijpelijke fiscale constructies in België. "Een deel van de mensen wordt betaald in euro’s, een ander deel in auto’s. Dat begrijpt niemand buiten dit land", zei ze in haar toespraak.

Van den Brandt noemde salariswagens een privilege voor een beperkte groep dat jaarlijks zowat 4 miljard euro aan belastinggeld kost. Ze lanceerde meteen het idee om dat geld te gebruiken voor NMBS-abonnementen van 12 euro per jaar, 1 euro per maand.

"We gebruiken publieke middelen om managers een wagen en tankkaart cadeau te doen, terwijl verpleegkundigen, leerkrachten, kinderbegeleiders en bakkers meebetalen zonder enig voordeel. Doen alsof dat een ‘recht’ is, is compleet absurd."

Volgens haar raakt het debat aan de kern van zowel sociale rechtvaardigheid als klimaatbeleid. "We belasten arbeid zwaar en verzinnen dan fiscale achterpoortjes zoals salariswagens. Pak dat probleem aan bij de bron: zorg dat loon uit werk minder hard belast wordt, zodat zulke constructies overbodig worden." Vandaag stimuleert de overheid volgens Van den Brandt met belastinggeld extra autoverkeer, fileleed en luchtvervuiling, terwijl de maatschappelijke kosten bij iedereen terechtkomen.

Van salariswagen naar performante spoorwegen

Het uitfaseren van het systeem van salariswagens zou jaarlijks zo’n 4 miljard euro aan publieke middelen vrijmaken, volgens recente cijfers van het Planbureau. Dat bedrag maakt structurele keuzes mogelijk, zoals het fors goedkoper maken van het treinverkeer.

Theoretisch klopt de oefening: de NMBS haalt momenteel ongeveer een miljard euro aan ticketinkomsten op. Door jaarabonnementen aan 12 euro breed beschikbaar te maken, stijgt het reizigersaantal en wordt het inkomensverlies grotendeels opgevangen. De resterende 3 miljard kan dan worden geïnvesteerd in uitbreiding van capaciteit en verhoging van kwaliteit: meer treinen, betere frequentie, extra comfort zoals wifi en airco.

Ze verwees daarbij ook naar Brussel: "Bij de MIVB bieden we jongeren vandaag een abonnement van 12 euro per jaar aan, één euro per maand. Daar is veel kritiek op gekomen, maar het werkt: meer jongeren nemen het openbaar vervoer en zijn minder afhankelijk van de auto."

De minister verdedigde de Brusselse aanpak, maar waarschuwde dat die onder druk staat. Ze haalde ook uit naar Vlaanderen. "Daar zien we het omgekeerde gebeuren: minder ambitie, uitstel van strengere normen voor de Lage Emissie Zone en geschrapte investeringen, zoals de sneltram. Zo maak je van de LEZ een LAZ, een lage-ambitiezone, en duw je met het schrappen van de tram naar Willebroek de hele noordrand de file in."

Ceci n’est pas une solution

De Lage Emissie Zone werkt in Brussel, sinds het invoeren ervan is de luchtkwaliteit erop vooruit gegaan. Begeleidende maatregelen zijn nodig voor een LEZ, met goed en betaalbaar openbaar vervoer op nummer één. Tijdens de nieuwjaarsreceptie trapte ze dan ook een campagne af voor de LEZ, onder de slogan "Ceci n’est pas une solution". Op de bijhorende postkaart staat een puffer afgebeeld. "Iedereen kent wel iemand met ademhalingsproblemen: een kind, een grootouder, een vriend. Een puffer is geen oplossing, dat is symptoombestrijding. Gezonde lucht is geen luxe, het is een basisrecht", klonk het. De Brusselse Lage Emissiezone (LEZ) bewijst volgens haar dat een andere aanpak wél werkt. "Sommige partijen wilden uitstel, maar het Grondwettelijk Hof heeft geoordeeld dat de gezondheid van de Brusselse bevolking primeert."

"De LEZ werkt omdat mensen een goed alternatief krijgen. In Brussel lukt dat doordat er veel wordt geïnvesteerd in openbaar vervoer en veilige fietspaden. Het geld dat nu naar salariswagens gaat, kan worden gebruikt om die alternatieven beter en goedkoper te maken. Zo krijg je schonere lucht, minder files, meer fiscale rechtvaardigheid en minder klimaatschade."

"Ik blijf en ik zet door"

Tot slot had Van den Brandt het over de aanhoudende politieke impasse in Brussel. Ze hekelde partijen die volgens haar Brussel gebruiken als "trampoline om in de peilingen een paar procentjes te winnen," een verwijzing naar Anders, die de meest recente formatiepoging van Yvan Verougstraete deed mislukken door niet aan de onderhandelingstafel te komen. "Groen is steeds constructief gebleven, met voorstellen en oplossingen in het belang van de Brusselaar. Ik nodig Anders uit om hetzelfde te doen, in de rol van formateur binnen onze taalgroep."

"Deze stilstand is geen natuurwet of systeemfalen", zei Van den Brandt. "Ze is het resultaat van ego’s, macho-politiek, veto’s en partijbelang. Wat er ook gebeurt: ik geef niet op. Ik blijf en ik zet door. Ik neem mijn verantwoordelijkheid op, ook en vooral wanneer het even uitzichtloos lijkt."