Netflix bracht net de documentaire van Louis Theroux over de manosphere uit. Net zoals toen Adolescence uitkwam, bingede ik de uitzending meteen. Al bijna twintig jaar volg ik de manosphere. De laatste jaren druppelen er berichten naar buiten, maar de grote analyses blijven uit. Intussen bereikt de manosphere een groot deel van onze jongens en mannen, en zijn veel van hun ideeën stilaan mainstream geworden, vaak zonder dat mensen het echt doorhebben.

Nog vorige week verscheen een peiling van Ipsos. De headlines berichtten ongerust dat een kwart van de gen Z-mannen vindt dat een vrouw niet onafhankelijk moet zijn, en 20 procent dat een vrouw geen seks mag initiëren. Maar de gen Z-mannen vonden ook vaker dat vrouwen met een carrière aantrekkelijker zijn, dat ze hun man niet altijd moeten gehoorzamen, en een groter deel onder hen noemde zichzelf feminist. Er gaapte dus een flinke kloof tussen de progressievere persoonlijke ideeën van mensen en wat ze als maatschappelijke standaard zagen.

Verliezers

De documentaire van Louis Theroux schetst een oppervlakkig maar raak beeld van de manosphere. Tienerjongens worden gelokt met beloftes van een gespierd lichaam, rijkdom en succes bij vrouwen. Influencers tonen een wereld van schijn en glitter: sportwagens, luxe-appartementen en feestjes vol vrouwen.

Maar waar Theroux vooral focust op hun persoonlijke verhalen en trauma’s, wijst het succes van de manosphere op een dieper probleem. Het Elephant Curve-rapport van de Wereldbank toont dat de westerse arbeidersklasse en onderklasse de grote verliezers zijn van de wereldeconomie, terwijl de middenklasse en hogere klassen er net op vooruitgaan. Het zijn precies die jongens die in de manosphere terechtkomen.

In de documentaire zie je hen terug: jongens van wie een broer uit het leven stapte, jongens die zelf dakloos waren. Hun vaders leefden nog volgens een sociaal contract – werk hard en je kunt een gezin en een toekomst opbouwen. Voor hen geldt dat niet meer. Zij blijven achter. Rapport na rapport toont dat arbeidersmannen een ‘echte man’ en een ‘waardevol leven’ definiëren als kunnen zorgen voor zichzelf en hun naasten. Maar in de huidige gig-economie vinden ze vooral nulurencontracten, Uber-koeriersjobs en interimwerk, terwijl stabiele arbeidersbanen naar het buitenland verdwijnen.

Deze verweesde mannen zijn een enorme blinde vlek in onze politiek en ons beleid. De manosphere, doorwrocht van vrouwenhaat, racisme en antisemitisme, erkent dat wél. Zij spreken deze jongens aan: “Als man heb je geen inherente waarde.” Of: “Wil je je hele leven in onzekerheid leven?” Die schijnbaar holle slogans raken aan de essentie; extreemrechts pikte hun boodschap handig op.

Kopje-onder

Het zijn precies deze mannen waarop Trump mikte. Nochtans hadden de Democraten meer economische oplossingen voor hen in huis, en was Tim Walz, voormalig leraar, een mogelijk mannelijk rolmodel: iemand die voor zijn gemeenschap zorgt en zijn gevoelens durft te tonen. Toch lieten ze deze groep grotendeels links liggen. Een weinig bekend feit: het grootste manosphere-forum werd anoniem geleid door een Republikein. Die verspreidde vrouwenhaat, maar ook de boodschap dat Trump “their guy” was. Deze mannen verkozen Trump.

Bieden de manosphere of extreemrechts deze mannen echte oplossingen? Natuurlijk niet. Hun beleid, met de schijnbelofte dat we gewoon moeten terugkeren naar de jaren 50, duwt deze mannen alleen maar verder kopje-onder. Wie de haat in deze gemeenschappen wil aanpakken, moet ook de voedingsbodem ervan onder ogen zien. Vrouwenhaat is daar slechts een symptoom van.

Deze jongens en mannen voelen heel goed: mijn sociaal contract is gebroken. Ze snakken naar zin, stabiliteit en een waardevol leven. Echt links en progressief beleid – maar eerlijk gezegd elke politicus die zich democraat noemt – moet die ongelijkheid aanpakken. De manosphere kan alleen succes boeken en zijn giftige boodschap verder verspreiden zolang onze maatschappij deze jongens en mannen niet ziet staan en hen geen antwoord biedt op een vervuld leven en een stabiele toekomst.

Dit voorjaar verschijnt Celia Grootheddes boek Wees een man bij uitgeverij Manteau.